Bab 5
Kehancuran Sistem Kewangan Kapitalis
Pendahuluan
Sistem kewangan moden merupakan antara asas utama yang menggerakkan ekonomi dunia. Melalui sistem ini, manusia menyimpan kekayaan, menjalankan perniagaan, membiayai pembangunan, membuat pelaburan dan melaksanakan perdagangan merentasi sempadan negara. Namun, di sebalik kemajuan ekonomi dan teknologi kewangan, timbul persoalan besar tentang keadilan, kestabilan dan tujuan sebenar sistem tersebut.
Mengapakah kekayaan dunia terus bertambah, tetapi sebahagian besar kekayaan itu tertumpu pada kelompok kecil? Mengapakah pertumbuhan ekonomi tidak semestinya menjamin kehidupan yang lebih sejahtera kepada seluruh masyarakat? Mengapakah banyak negara terus bergantung pada hutang untuk membiayai pembangunan dan perbelanjaan, sedangkan beban pembayaran hutang boleh mengehadkan pilihan ekonomi generasi akan datang?
Pada peringkat antarabangsa pula, kedudukan dolar Amerika Syarikat sebagai mata wang utama dunia semakin dipersoalkan oleh negara-negara yang mahu mengurangkan kebergantungan terhadapnya. Kebangkitan BRICS dan usaha memperluas penggunaan mata wang tempatan dalam perdagangan menunjukkan bahawa susunan kewangan dunia sedang mengalami perubahan.
Perkembangan ini tidak semestinya bermaksud sistem kewangan sedia ada akan runtuh dalam masa terdekat. Namun, ia menunjukkan bahawa sistem tersebut menghadapi persoalan struktur yang wajar dikaji secara kritis.
Bab ini membincangkan tiga perkara utama. Pertama, jurang kaya miskin dan persoalan keadilan ekonomi. Kedua, kedudukan dolar Amerika serta risiko sistem kewangan yang bergantung pada wang fiat dan hutang. Ketiga, kebangkitan BRICS yang mencabar kebergantungan dunia terhadap dolar. Ketiga-tiga perkara ini seterusnya membawa kita kepada persoalan tentang kedudukan dinar emas dan prinsip kewangan Islam sebagai sebahagian daripada usaha membina sistem ekonomi yang lebih adil dan berdaya tahan.
5.1 Memahami Kelemahan Sistem Kewangan Kapitalis
Kapitalisme ialah sistem ekonomi yang memberikan peranan besar kepada pemilikan persendirian, pasaran, pelaburan dan kegiatan mencari keuntungan. Sistem ini telah mendorong perkembangan perindustrian, teknologi, perdagangan antarabangsa dan penciptaan kekayaan. Oleh itu, kritikan terhadap kapitalisme tidak seharusnya menafikan semua sumbangannya kepada kemajuan manusia.
Persoalan yang lebih penting ialah sama ada struktur dan amalan tertentu dalam sistem tersebut mampu menjamin keadilan serta kestabilan untuk jangka panjang.
Antara isu yang sering dibahaskan ialah penumpuan kekayaan, pengaruh pemilik modal terhadap keputusan ekonomi, pertumbuhan hutang, ketidakseimbangan antara kegiatan kewangan dengan ekonomi sebenar dan kebergantungan kepada sistem wang yang nilainya tidak lagi ditentukan melalui penukaran langsung kepada emas.
Dalam sistem yang terlalu mengutamakan pulangan modal, pemilik aset yang sedia kaya mempunyai peluang untuk menambah kekayaan melalui kenaikan harga saham, hartanah dan pelaburan. Sebaliknya, golongan yang bergantung pada pendapatan pekerjaan mungkin mendapati kenaikan gaji mereka tidak seiring dengan peningkatan kos perumahan, pendidikan, kesihatan dan keperluan harian.
Keadaan ini tidak bermaksud setiap kegiatan pasaran pasti membawa ketidakadilan. Sebaliknya, ia menunjukkan bahawa pasaran sahaja tidak semestinya menghasilkan pengagihan kekayaan yang adil tanpa institusi yang berkesan, peraturan yang munasabah, tanggungjawab sosial dan perlindungan terhadap golongan yang lemah.
Dalam perspektif Islam, kejayaan ekonomi tidak boleh dinilai semata-mata melalui jumlah kekayaan yang dihasilkan. Kekayaan juga perlu diperoleh melalui jalan yang halal, digunakan secara bertanggungjawab dan tidak menjadi sebab penindasan terhadap orang lain.
5.2 Jurang Kaya Miskin: Pertumbuhan Ekonomi Tidak Menjamin Keadilan
Jurang kaya miskin merupakan antara cabaran utama ekonomi moden. Isu ini bukan sekadar persepsi masyarakat atau slogan politik. Data antarabangsa menunjukkan bahawa pendapatan dan, khususnya, kekayaan dunia sangat tertumpu pada kelompok yang kecil.
World Inequality Report 2026 melaporkan bahawa pada tahun 2025, 10% penduduk terkaya dunia menerima kira-kira 53% daripada jumlah pendapatan global, sedangkan separuh penduduk dunia yang berpendapatan paling rendah menerima hanya sekitar 8%. Dari segi kekayaan, jurangnya lebih ketara: 10% teratas memiliki kira-kira 75% kekayaan dunia, manakala separuh penduduk terbawah memiliki hanya sekitar 2%.【turn453791search0】【turn453791search7】
Angka ini memperlihatkan perbezaan yang besar antara pendapatan dengan pemilikan kekayaan. Pendapatan merujuk kepada wang yang diterima dalam tempoh tertentu, manakala kekayaan merangkumi aset yang dimiliki selepas mengambil kira liabiliti. Seseorang mungkin memperoleh pendapatan yang mencukupi untuk kehidupan harian tetapi masih tidak memiliki rumah, tanah, simpanan atau aset produktif yang dapat memberikan keselamatan kewangan pada masa hadapan.
Laporan yang sama menunjukkan bahawa kekayaan kelompok paling kaya berkembang jauh lebih pantas berbanding kekayaan separuh penduduk terbawah. Ini menimbulkan persoalan tentang keupayaan sistem ekonomi memastikan hasil pertumbuhan dapat dinikmati secara lebih meluas.
Ketidaksamaan juga menjadi isu nyata di banyak negara demokrasi Barat. Namun, kadar dan perkembangannya tidak seragam. Data OECD yang diterbitkan dalam kajian mengenai cukai kekayaan menunjukkan bahawa purata pekali Gini bagi pendapatan boleh guna di negara-negara OECD meningkat daripada sekitar 0.29 pada pertengahan 1980-an kepada 0.32 pada 2013. Dalam tempoh yang sama, purata nisbah pendapatan 10% teratas kepada 10% terbawah meningkat daripada kira-kira 7:1 kepada 9.5:1.【turn412128search0】
Angka OECD ini ialah perbandingan sejarah dan bukan ukuran terkini bagi setiap negara. Walau bagaimanapun, ia menunjukkan bahawa pertumbuhan ekonomi di negara berpendapatan tinggi tidak secara automatik menghapuskan ketidaksamaan.
Oleh itu, masalah ini tidak wajar disederhanakan sebagai kegagalan demokrasi semata-mata. Ketidaksamaan turut dipengaruhi oleh dasar percukaian, pemilikan aset, peluang pendidikan, pasaran pekerjaan, kos perumahan, kuasa tawar-menawar pekerja dan keberkesanan institusi awam. Yang perlu dinilai ialah sejauh mana sistem politik dan ekonomi mampu membendung penumpuan kekayaan yang berlebihan serta melindungi kepentingan masyarakat.
Prinsip keadilan dalam al-Quran
Islam memberikan perhatian yang jelas terhadap pengagihan kekayaan. Allah SWT berfirman dalam Surah al-Hasyr, ayat 7, ketika menjelaskan pembahagian harta fai’:
“… supaya harta itu tidak hanya beredar antara orang-orang kaya dalam kalangan kamu …”
Ayat ini memberikan prinsip penting dalam perbincangan ekonomi Islam, iaitu kekayaan tidak seharusnya beredar hanya dalam lingkungan golongan berada. Ayat tersebut mempunyai konteks hukum khusus berkaitan harta fai’, tetapi prinsip pengagihan yang terkandung di dalamnya juga memberikan panduan untuk memahami tanggungjawab sosial dalam kegiatan ekonomi.
Islam mengiktiraf pemilikan harta dan kegiatan perniagaan, tetapi pemilikan itu disertai amanah dan tanggungjawab. Zakat, sedekah, wakaf, faraid dan larangan mengambil harta orang lain secara batil merupakan antara mekanisme yang menyokong keadilan sosial.
Dalam Surah al-Baqarah, ayat 275, Allah SWT menjelaskan perbezaan antara jual beli dengan riba. Ayat 278–279 pula menyeru orang beriman meninggalkan baki riba dan memberikan amaran yang sangat tegas terhadap amalan tersebut.
Prinsip ini penting kerana persoalan ekonomi bukan hanya tentang berapa banyak keuntungan yang diperoleh, tetapi juga bagaimana keuntungan itu dijana, siapa yang menanggung risikonya dan sama ada sesuatu urus niaga membawa manfaat atau kemudaratan kepada pihak yang terlibat.
Adakah dinar emas dapat menyelesaikan jurang kaya miskin?
Dinar emas tidak boleh dianggap sebagai penyelesaian tunggal kepada ketidaksamaan ekonomi. Jika pemilikan emas tertumpu pada golongan kaya, ketidaksamaan masih boleh berlaku walaupun emas digunakan sebagai wang.
Namun, perbahasan tentang dinar emas membuka ruang untuk menilai semula sifat wang, pemeliharaan nilai kekayaan dan hubungan antara kegiatan kewangan dengan ekonomi sebenar. Perbincangan ini perlu dilengkapkan dengan pembaharuan institusi, pengukuhan zakat dan wakaf, akses kepada modal yang adil, kegiatan perdagangan yang halal serta perlindungan terhadap golongan yang mudah terjejas.
Matlamatnya bukan sekadar menukar bahan wang, tetapi membina sistem ekonomi yang meletakkan kekayaan di bawah prinsip keadilan dan amanah.
5.3 Wang Fiat, Hutang dan Risiko Kewangan
Untuk memahami kedudukan dolar dan perubahan sistem kewangan dunia, kita perlu terlebih dahulu memahami wang fiat.
Wang fiat ialah wang yang tidak mempunyai hak penukaran tetap kepada sejumlah emas atau komoditi tertentu. Nilainya bergantung pada keyakinan terhadap penerbit wang, kerangka undang-undang, kestabilan ekonomi, dasar monetari dan penerimaan masyarakat terhadap wang tersebut.
Wang fiat tidak semestinya tidak bernilai. Ia menjalankan fungsi sebagai alat pembayaran, unit akaun dan penyimpan nilai, walaupun kuasa belinya boleh berubah mengikut masa. Kerajaan dan bank pusat juga mempunyai instrumen untuk mempengaruhi keadaan monetari, kadar faedah, kecairan dan kestabilan harga.
Walau bagaimanapun, sistem wang fiat mempunyai risiko yang perlu diberi perhatian. Jika pertumbuhan wang dan kredit tidak diurus dengan baik, atau berlaku kejutan bekalan dan permintaan yang besar, inflasi boleh mengurangkan kuasa beli masyarakat. Pemegang simpanan tunai dan mereka yang mempunyai pendapatan tetap mungkin menanggung kesannya, khususnya apabila harga keperluan meningkat lebih cepat daripada pendapatan.
Hutang pula merupakan instrumen yang boleh membantu pembiayaan perniagaan, pembelian rumah dan pembangunan infrastruktur. Masalah timbul apabila hutang berkembang secara berlebihan, digunakan untuk kegiatan yang tidak produktif atau menjadi terlalu berat untuk dibayar semula.
Apabila pembayaran hutang mengambil bahagian yang semakin besar daripada pendapatan isi rumah, keuntungan perniagaan atau hasil kerajaan, ruang untuk penggunaan, pelaburan produktif dan perkhidmatan awam boleh menjadi semakin sempit.
Dalam perbincangan Islam, hutang tidak boleh disamakan secara automatik dengan riba. Hutang dan pembiayaan mempunyai pelbagai bentuk, manakala hukum riba bergantung pada sifat serta struktur transaksi. Begitu juga, tidak semua pertambahan wang secara langsung membuktikan berlakunya inflasi atau penindasan. Penilaian perlu mengambil kira keadaan ekonomi dan cara wang serta kredit digunakan.
Namun, sistem kewangan yang terlalu bergantung pada pengembangan hutang dan pulangan kewangan tanpa hubungan yang seimbang dengan kegiatan ekonomi sebenar wajar dinilai secara kritis. Persoalannya ialah bagaimana modal dapat disalurkan kepada kegiatan yang produktif tanpa mewujudkan beban yang tidak munasabah kepada masyarakat.
5.4 Daripada Sistem Bretton Woods kepada Dolar Fiat
Selepas Perang Dunia Kedua, persidangan Bretton Woods pada tahun 1944 membentuk kerangka kewangan antarabangsa yang meletakkan dolar Amerika sebagai pusat sistem pertukaran mata wang. Dolar boleh ditukar kepada emas bagi pihak berkuasa monetari asing pada kadar rasmi ketika itu, manakala mata wang negara lain dikaitkan dengan dolar melalui sistem kadar pertukaran yang diuruskan.
Susunan ini membantu membentuk kestabilan monetari antarabangsa pada tempoh awal selepas perang. Namun, tekanan ekonomi dan monetari akhirnya menjejaskan kebolehlaksanaannya.
Pada 15 Ogos 1971, Presiden Richard Nixon mengumumkan penamatan penukaran rasmi dolar kepada emas. Peristiwa ini menjadi titik perubahan besar dalam sistem monetari dunia. Selepas peralihan yang menyusul, sistem kewangan antarabangsa bergerak ke arah susunan yang tidak lagi bergantung pada penukaran tetap mata wang utama kepada emas.【turn636356search0】【turn636356search1】
Perubahan ini tidak bermaksud dolar serta-merta kehilangan nilai atau fungsi. Sebaliknya, kedudukan dolar semakin bergantung pada kekuatan ekonomi Amerika Syarikat, pasaran kewangannya, kepercayaan terhadap institusinya, penggunaan dolar dalam perdagangan serta permintaan antarabangsa terhadap aset yang diterbitkan dalam dolar.
Di sinilah timbul persoalan tentang kebergantungan dunia terhadap satu mata wang utama. Apabila banyak perdagangan, pembiayaan dan rizab antarabangsa tertumpu pada dolar, perubahan dasar Amerika Syarikat, kadar faedahnya atau sekatan kewangannya boleh memberi kesan melangkaui sempadan negara tersebut.
Negara lain mungkin terdedah kepada perubahan kos pembiayaan, nilai mata wang tempatan, harga komoditi dan aliran modal antarabangsa. Walau bagaimanapun, tahap pendedahan ini berbeza mengikut struktur ekonomi, komposisi hutang, rizab negara dan dasar kewangan masing-masing.
Oleh itu, persoalan pokok bukanlah sama ada wang fiat pasti gagal, tetapi bagaimana sistem kewangan dapat mengurus risiko, mengelakkan ketidakstabilan yang berlebihan dan mengurangkan kebergantungan yang boleh menjadi kelemahan strategik.
5.5 Adakah Dolar Amerika Sedang Menuju Keruntuhan?
Perbincangan tentang masa depan dolar sering mencampurkan tiga perkara yang berbeza: penyusutan kuasa beli dolar, pengurangan penggunaannya dalam sistem kewangan antarabangsa dan keruntuhan dolar sepenuhnya.
Penyusutan kuasa beli berlaku apabila harga barangan dan perkhidmatan meningkat berbanding jumlah wang yang sama. Pengurangan penggunaan antarabangsa pula berlaku apabila sesebuah negara atau kelompok negara memilih untuk menggunakan mata wang lain dalam sebahagian perdagangan, pembayaran atau simpanan rizab.
Keruntuhan sepenuhnya merupakan keadaan yang jauh lebih ekstrem, apabila keyakinan terhadap mata wang merosot secara mendadak sehingga fungsi asasnya terganggu. Keadaan ini tidak boleh disimpulkan hanya daripada penyusutan nilai dolar pada sesuatu tempoh atau daripada kemunculan pesaing baharu.
Data Tabung Kewangan Antarabangsa (IMF) menunjukkan bahawa dolar masih merupakan mata wang utama dalam rizab pertukaran asing rasmi dunia. Menurut data COFER bagi suku keempat 2025, dolar membentuk kira-kira 56.77% daripada rizab pertukaran asing yang dilaporkan dan diagihkan mengikut mata wang. Euro berada pada kira-kira 20.25%, manakala renminbi China sekitar 1.95%.【turn453791search1】
Angka ini menunjukkan dua perkara. Pertama, dolar masih mempunyai kedudukan yang dominan dalam rizab rasmi antarabangsa. Kedua, terdapat ruang bagi mata wang lain dan kategori mata wang yang lebih pelbagai untuk memainkan peranan dalam pengurusan rizab.
Data tersebut juga perlu dibaca dengan berhati-hati. Perubahan bahagian rizab boleh dipengaruhi oleh pembelian dan penjualan aset, perubahan kadar pertukaran serta kaedah pengiraan. Oleh itu, penurunan bahagian dolar dalam satu suku tidak semestinya bermakna bank pusat seluruh dunia telah mengambil keputusan besar-besaran untuk meninggalkannya.
Walaupun begitu, kedudukan dolar tidak boleh dianggap kekal selama-lamanya. Kepercayaan terhadap mata wang bergantung pada keadaan ekonomi, kestabilan institusi, dasar kerajaan, kedalaman pasaran kewangan dan kesediaan pihak lain untuk terus memegang aset dalam mata wang tersebut.
Kesimpulan yang lebih munasabah ialah kedudukan dolar sedang berhadapan dengan cabaran dan usaha kepelbagaian, tetapi bukti yang ada belum menunjukkan bahawa keruntuhan menyeluruhnya sudah pasti atau hampir berlaku. Inilah perbezaan antara menilai risiko secara kritis dengan membuat ramalan yang tidak dapat dipastikan.
5.6 Kebangkitan BRICS dan Cabaran terhadap Dominasi Dolar
Perubahan ekonomi dunia tidak boleh difahami tanpa meneliti kebangkitan BRICS. Kumpulan ini bermula dengan Brazil, Rusia, India dan China, sebelum Afrika Selatan menyertainya pada 2011. Perluasan pada 2024–2025 membawa beberapa negara tambahan ke dalam kumpulan tersebut, menjadikan BRICS suatu wadah kerjasama yang lebih luas dalam kalangan ekonomi sedang pesat membangun.【turn865562search2】
Kepentingan BRICS bukan sekadar pada jumlah negara anggotanya, tetapi juga pada jumlah penduduk, sumber asli, kapasiti pengeluaran dan pengaruh ekonomi mereka. Data yang diterbitkan oleh kepresidenan BRICS Brazil berdasarkan unjuran IMF April 2025 menunjukkan bahawa negara-negara BRICS merangkumi sekitar 40.2% daripada ekonomi dunia pada 2024 apabila diukur berdasarkan pariti kuasa beli (PPP), berbanding kira-kira 28.8% bagi G7. Unjuran bagi 2025 meletakkan bahagian BRICS sekitar 40.7%, manakala G7 sekitar 28.4%.【turn865562search0】
Angka ini perlu difahami dengan tepat. Pariti kuasa beli mengambil kira perbezaan harga barangan dan perkhidmatan antara negara. Oleh itu, ukuran PPP berguna untuk membandingkan saiz pengeluaran dan kuasa beli domestik, tetapi tidak sama dengan bahagian dalam perdagangan kewangan antarabangsa yang dinilai menggunakan kadar pertukaran pasaran. Saiz ekonomi berdasarkan PPP yang besar tidak dengan sendirinya menjadikan mata wang sesebuah negara sebagai mata wang rizab global.
Namun, angka tersebut tetap menunjukkan bahawa pusat pertumbuhan ekonomi dunia semakin pelbagai. Negara-negara yang mempunyai kepentingan ekonomi yang besar mahu mempunyai suara yang lebih kuat dalam institusi kewangan antarabangsa dan ruang yang lebih luas untuk mengurus perdagangan mereka sendiri.
Usaha menggunakan mata wang tempatan
Salah satu perkembangan penting ialah usaha memperluas penggunaan mata wang tempatan dalam perdagangan dan pembiayaan antara negara anggota BRICS. Tujuannya termasuk mengurangkan kos pertukaran mata wang, mengurangkan pendedahan terhadap perubahan dolar dan menyediakan pilihan tambahan bagi pembayaran rentas sempadan.
Dalam Deklarasi Rio de Janeiro pada Julai 2025, pemimpin BRICS menyokong usaha meneruskan perbincangan tentang inisiatif pembayaran rentas sempadan, termasuk kemungkinan meningkatkan kebolehoperasian sistem pembayaran negara anggota. Deklarasi itu juga menyebut pembiayaan dalam mata wang tempatan dan usaha memperluas sumber pembiayaan pembangunan.【turn865562search7】【turn865562search1】
Perkembangan ini penting kerana ia menunjukkan usaha institusi yang nyata, bukan sekadar kenyataan politik tentang keinginan mengurangkan kebergantungan kepada dolar.
Walau bagaimanapun, usaha tersebut masih berhadapan dengan cabaran. Negara anggota mempunyai struktur ekonomi, kepentingan geopolitik, dasar monetari dan tahap keterbukaan pasaran yang berbeza. Penggunaan mata wang tempatan juga memerlukan kecairan yang mencukupi, mekanisme pertukaran yang cekap, kepercayaan terhadap sistem pembayaran serta kesediaan pihak perdagangan menerima mata wang berkenaan.
Setakat perkembangan yang dirujuk dalam bab ini, tidak wajar mendakwa bahawa BRICS telah menggantikan dolar atau telah mewujudkan satu mata wang bersama yang menguasai perdagangan dunia. Langkah yang lebih jelas ialah usaha mempelbagaikan pilihan pembayaran dan mengurangkan kebergantungan pada satu mata wang.
Mengapa perkembangan BRICS penting?
BRICS mencabar susunan kewangan sedia ada dalam dua cara utama.
Pertama, kumpulan ini menambah tekanan terhadap struktur tadbir urus kewangan antarabangsa yang dianggap oleh sesetengah negara tidak lagi mencerminkan kedudukan ekonomi dunia semasa. Negara-negara sedang membangun mahu mempunyai pengaruh yang lebih seimbang dalam institusi kewangan antarabangsa.
Kedua, penggunaan mata wang tempatan dan pembangunan sistem pembayaran alternatif boleh mengurangkan keperluan menggunakan dolar bagi sesetengah urus niaga. Jika usaha ini berkembang secara berterusan, ia boleh meningkatkan kepelbagaian dalam sistem kewangan antarabangsa.
Namun, kepelbagaian tidak semestinya membawa kepada satu pengganti tunggal bagi dolar. Dunia mungkin bergerak ke arah sistem yang menggunakan beberapa mata wang utama, sistem pembayaran yang saling berhubung dan pilihan penyelesaian perdagangan yang berbeza mengikut keperluan negara.
Dengan demikian, kebangkitan BRICS lebih tepat difahami sebagai sebahagian daripada peralihan kepada susunan ekonomi yang lebih berbilang pusat. Ia mencabar dominasi sedia ada, tetapi hasil akhirnya masih bergantung pada perkembangan ekonomi, dasar negara anggota dan keyakinan pengguna antarabangsa.
5.7 Menghubungkan Ketidaksamaan, Dolar dan BRICS
Ketiga-tiga isu yang dibincangkan dalam bab ini mempunyai hubungan, tetapi hubungan itu perlu difahami dengan cermat.
Pertama, ketidaksamaan ekonomi menunjukkan bahawa pertumbuhan kekayaan tidak semestinya membawa pengagihan yang seimbang. Pemilikan aset dan akses kepada modal boleh memberikan kelebihan yang semakin besar kepada mereka yang telah memiliki kekayaan.
Kedua, sistem kewangan berasaskan wang fiat dan hutang menimbulkan persoalan tentang pemeliharaan kuasa beli, kestabilan pembiayaan dan kebergantungan terhadap dasar monetari. Risiko tersebut perlu diurus melalui dasar yang bertanggungjawab, institusi yang kukuh dan pengawasan yang berkesan.
Ketiga, kebangkitan BRICS menunjukkan bahawa negara-negara dengan pengaruh ekonomi yang semakin besar sedang mencari ruang untuk mempelbagaikan hubungan kewangan mereka. Usaha menggunakan mata wang tempatan dan membangunkan sistem pembayaran baharu mencabar kebergantungan yang terlalu tinggi terhadap dolar.
Namun, tidak tepat untuk menyimpulkan bahawa ketidaksamaan global berlaku semata-mata kerana dolar, atau bahawa BRICS akan secara automatik menyelesaikan masalah ketidakadilan ekonomi. Ketidaksamaan mempunyai pelbagai punca, manakala sistem pembayaran alternatif tidak dengan sendirinya menjamin pengagihan kekayaan yang lebih adil.
Persamaan yang menghubungkan ketiga-tiga isu ini ialah keperluan menilai sistem ekonomi berdasarkan bukan sahaja kecekapan dan pertumbuhan, tetapi juga daya tahan, tanggungjawab dan keadilan.
Persoalan yang lebih besar ialah bagaimana manusia dapat membina sistem yang memudahkan perdagangan dan pembangunan tanpa menjadikan wang, hutang atau kuasa kewangan sebagai punca penindasan dan ketidakseimbangan yang berpanjangan.
5.8 Dinar Emas dan Prinsip Kewangan Islam
Dalam konteks perbahasan ini, dinar emas wajar dikaji sebagai salah satu pilihan dalam usaha memelihara nilai kekayaan dan mempelbagaikan aset. Emas mempunyai ciri fizikal, bekalan yang terhad berbanding wang fiat yang boleh diterbitkan oleh pihak berkuasa monetari, serta sejarah panjang sebagai aset simpanan dan alat pertukaran.
Namun, emas juga mempunyai turun naik harga, kos penyimpanan, risiko keselamatan dan batasan dari segi kemudahan transaksi. Nilai emas dalam mata wang tertentu boleh meningkat atau menurun mengikut keadaan pasaran. Oleh itu, emas bukan aset yang menjamin keuntungan atau melindungi semua bentuk risiko ekonomi.
Begitu juga, penggunaan dinar emas tidak dengan sendirinya menghapuskan riba, ketidaksamaan, penipuan atau penyalahgunaan kuasa. Sistem yang menggunakan emas masih boleh menghasilkan ketidakadilan jika pemilikan kekayaan tertumpu, urus niaga tidak telus atau hak pihak yang lemah diabaikan.
Atas sebab itu, dinar emas lebih wajar dibincangkan bersama prinsip kewangan Islam yang lebih menyeluruh.
Pertama: Larangan riba
Al-Quran membezakan jual beli daripada riba dalam Surah al-Baqarah, ayat 275, dan memerintahkan orang beriman meninggalkan baki riba dalam ayat 278–279. Prinsip ini menuntut supaya urus niaga kewangan dinilai berdasarkan hukum, struktur kontrak dan tanggungjawab pihak yang terlibat, bukan hanya nama produk atau bahan yang digunakan sebagai wang.
Kedua: Keadilan dan amanah dalam perdagangan
Perdagangan hendaklah berasaskan kerelaan, kejujuran dan pemenuhan tanggungjawab. Surah al-Nisa’, ayat 29, melarang pengambilan harta sesama manusia secara batil dan mengaitkan urus niaga dengan kerelaan antara pihak yang bertransaksi.
Ketiga: Pengagihan kekayaan
Zakat, sedekah, wakaf dan tanggungjawab sosial membantu memastikan kekayaan mempunyai manfaat yang lebih luas. Prinsip dalam Surah al-Hasyr, ayat 7, mengingatkan bahawa kekayaan tidak seharusnya hanya beredar dalam kalangan golongan kaya.
Keempat: Hubungan dengan ekonomi sebenar
Kewangan sepatutnya membantu kegiatan produktif seperti pertanian, pembuatan, perdagangan, perkhidmatan dan pembangunan masyarakat. Pembiayaan yang baik perlu menilai tujuan, risiko dan kesan ekonomi sesuatu kegiatan, bukan hanya mengejar pulangan kewangan tanpa mengambil kira akibatnya.
Kelima: Ketelusan dan tanggungjawab
Sistem kewangan yang adil memerlukan maklumat yang jelas, kontrak yang difahami, pengurusan risiko yang bertanggungjawab dan mekanisme penyelesaian pertikaian. Tanpa unsur ini, penggunaan emas atau mata wang alternatif sekalipun tidak menjamin keadilan.
Dengan demikian, peranan dinar emas bukan untuk dianggap sebagai penyelesaian ajaib kepada semua masalah ekonomi. Sebaliknya, ia boleh menjadi sebahagian daripada perbincangan lebih luas tentang sifat wang, pemeliharaan nilai dan pembinaan sistem kewangan yang selaras dengan prinsip Islam.
5.9 Membina Sistem Ekonomi yang Lebih Adil dan Berdaya Tahan
Kritikan terhadap sistem kewangan kapitalis seharusnya membawa kepada usaha membina pilihan yang lebih baik, bukan sekadar meramalkan kehancurannya.
Terdapat beberapa langkah yang boleh diberi perhatian.
Pertama, dasar ekonomi perlu menilai pengagihan manfaat pertumbuhan, bukan hanya kadar pertumbuhan KDNK. Akses kepada pendidikan, kesihatan, perumahan, pekerjaan bermaruah dan peluang membina aset merupakan antara unsur penting kesejahteraan masyarakat.
Kedua, pengurusan hutang dan kewangan perlu mengambil kira risiko jangka panjang. Pembiayaan hendaklah menyokong kegiatan produktif, manakala institusi kewangan dan kerajaan perlu mengurus liabiliti dengan bertanggungjawab.
Ketiga, negara perlu mengurangkan kebergantungan yang berlebihan pada satu mata wang atau satu saluran pembayaran apabila kepelbagaian yang munasabah dapat mengurangkan risiko. Walau bagaimanapun, kepelbagaian ini perlu dibuat berdasarkan penilaian kos, manfaat dan kestabilan, bukannya semata-mata pertimbangan politik.
Keempat, instrumen kewangan Islam seperti zakat, wakaf dan pembiayaan patuh syariah perlu diperkukuh dari segi tadbir urus, ketelusan dan keberkesanan sosial. Penggunaan instrumen tersebut hendaklah dinilai berdasarkan hasil sebenar kepada masyarakat, bukan hanya label atau nama yang diberikan.
Kelima, dinar emas dan aset fizikal boleh dipertimbangkan dalam strategi simpanan dan kepelbagaian aset mengikut kemampuan serta keperluan individu. Namun, masyarakat perlu memahami risiko harga, kos penyimpanan dan perbezaan antara emas sebagai aset simpanan dengan wang yang digunakan secara meluas untuk pembayaran harian.
Akhirnya, pembaharuan kewangan memerlukan perubahan pada nilai dan tingkah laku manusia. Sistem yang baik tidak hanya bergantung pada bentuk mata wang, tetapi juga pada amanah, keadilan, disiplin, tanggungjawab dan kesediaan melindungi kepentingan masyarakat.
Kesimpulan
Perbahasan tentang kelemahan sistem kewangan kapitalis membawa kita kepada tiga kesimpulan utama.
Pertama, jurang kaya miskin merupakan cabaran nyata dalam ekonomi dunia. Data World Inequality Report 2026 menunjukkan bahawa kekayaan global sangat tertumpu pada kelompok kecil, sedangkan separuh penduduk dunia memiliki bahagian kekayaan yang amat kecil. Keadaan ini mengingatkan kita bahawa pertumbuhan ekonomi sahaja tidak menjamin keadilan pengagihan.
Kedua, kedudukan dolar Amerika dan sistem kewangan berasaskan wang fiat serta hutang perlu dinilai dari sudut risiko, kestabilan dan kebergantungan. Dolar masih merupakan mata wang rizab utama dunia, tetapi kedudukannya tidak boleh dianggap terlepas daripada perubahan ekonomi dan politik antarabangsa. Penyusutan kuasa beli, pengurangan penggunaan antarabangsa dan keruntuhan mata wang ialah tiga perkara yang berbeza dan tidak wajar disamakan.
Ketiga, kebangkitan BRICS dan usaha menggunakan mata wang tempatan menunjukkan bahawa susunan kewangan dunia sedang bergerak ke arah kepelbagaian yang lebih besar. Perkembangan ini mencabar kebergantungan pada dolar, tetapi belum membuktikan bahawa dolar telah digantikan atau akan runtuh dalam masa terdekat.
Dalam menghadapi perubahan tersebut, dinar emas mempunyai tempat dalam perbincangan tentang pemeliharaan nilai dan kepelbagaian aset. Namun, masa depan kewangan Islam tidak boleh bergantung pada emas semata-mata. Ia memerlukan penghayatan larangan riba, keadilan dalam perdagangan, pengagihan kekayaan, ketelusan dan tanggungjawab sosial.
Matlamat akhirnya bukan sekadar menggantikan satu mata wang dengan mata wang lain. Matlamat yang lebih besar ialah membina sistem ekonomi yang menjadikan kekayaan sebagai amanah, wang sebagai alat untuk memenuhi keperluan manusia, dan kegiatan ekonomi sebagai jalan menuju kesejahteraan bersama.
Dengan memahami ketiga-tiga teras ini, perbahasan tentang dinar emas dapat diletakkan dalam kerangka yang lebih luas: bukan sekadar soal emas berbanding wang kertas, tetapi soal keadilan, amanah dan tujuan sebenar sistem kewangan dalam kehidupan manusia.
Rujukan
- World Inequality Lab. (2026). World Inequality Report 2026: Executive Summary. https://wir2026.wid.world/insight/executive-summary/
- Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD). The Role and Design of Net Wealth Taxes in the OECD. Bahagian berkaitan trend ketidaksamaan pendapatan. https://www.oecd.org/en/publications/the-role-and-design-of-net-wealth-taxes-in-the-oecd_9789264290303-en/full-report/component-5.html
- Federal Reserve History. Gold Convertibility Ends. https://www.federalreservehistory.org/essays/gold-convertibility-ends
- Federal Reserve History. Bretton Woods Created. https://www.federalreservehistory.org/essays/bretton-woods-created
- International Monetary Fund (IMF). (2026). Currency Composition of Official Foreign Exchange Reserves (COFER), data bagi suku keempat 2025. https://data.imf.org/en/news/imf%20data%20brief%20march%2027
- BRICS Brazil Presidency. (2025). BRICS GDP Outperforms Global Average, Accounts for 40% of World Economy. https://brics.br/en/news/brics-gdp-outperforms-global-average-accounts-for-40-of-world-economy
- BRICS Brazil Presidency. (2025). Rio de Janeiro Declaration. https://brics.br/en/documents/presidency-documents/250705-brics-leaders-declaration-en.pdf/%40%40download/file
- Al-Quran al-Karim: Surah al-Baqarah, ayat 275–279; Surah al-Nisa’, ayat 29; Surah al-Hasyr, ayat 7.
Catatan penyuntingan sebelum penerbitan: Saya telah menggunakan data yang mempunyai sumber dan tarikh, serta membezakan fakta daripada tafsiran. Statistik OECD yang dimasukkan ialah data sejarah sehingga 2013, manakala statistik ketidaksamaan global merujuk laporan 2026. Data BRICS menggunakan ukuran pariti kuasa beli, bukan nilai KDNK pada kadar pertukaran pasaran. Perbezaan ini penting supaya hujah buku kekal kukuh dan tidak mengelirukan pembaca.
No comments:
Post a Comment