Mengapa Perlu Kenal Wang?

BAB 1

PENGENALAN

1.1 Mengapa Dinar Emas Perlu Dikenali?

Dengan nama Allah Yang Maha Pemurah lagi Maha Penyayang.

Alhamdulillah, segala puji bagi Allah SWT yang melimpahkan nikmat kehidupan, ilmu dan kesempatan untuk saya berkongsi pemikiran melalui penulisan ini. Selawat dan salam ke atas junjungan besar Nabi Muhammad SAW, ahli keluarga Baginda, para sahabat dan mereka yang mengikuti petunjuk Baginda hingga akhir zaman.

Minat saya terhadap dinar emas dan dirham perak berkembang melalui pengalaman menuntut ilmu di England serta penglibatan dalam perbincangan tentang riba, wang dan muamalat Islam. Saya mula memberikan perhatian yang lebih mendalam kepada persoalan ini ketika mengikuti Seminar Riba di Norwich pada tahun 1982. Perbincangan tersebut membuka ruang kepada saya untuk meneliti hubungan antara wang, kegiatan ekonomi dan tuntutan agama.

Pengalaman menuntut ilmu dan hubungan saya dengan guru saya, Shaykh Abdalqadir as-Sufi, turut memperkenalkan saya kepada perbincangan tentang dinar emas dan dirham perak sebagai sebahagian daripada usaha memahami muamalat menurut Islam. Saya melihat isu ini bukan sekadar persoalan bentuk wang, tetapi juga berkaitan dengan keadilan dalam pertukaran, tanggungjawab dalam urusan harta dan cara masyarakat membina kehidupan ekonomi.

Selepas kembali ke Malaysia pada tahun 1994, saya terus berkongsi pandangan mengenai dinar emas melalui seminar, persidangan dan perbincangan. Dalam pelbagai kesempatan, saya mendapati bahawa sebahagian masyarakat belum mengenali dinar emas dengan mendalam. Ada yang pernah mendengar namanya, ada yang pernah melihat syilingnya, tetapi tidak ramai yang memahami sejarah, ukuran, kegunaan dan persoalan syariah yang berkaitan dengannya.

Atas sebab itu, saya merasakan bahawa dinar emas perlu diperkenalkan dengan bahasa yang mudah. Masyarakat perlu diberi peluang memahami isu ini sebelum membuat penilaian. Seperti kata pepatah Melayu, “Tak kenal maka tak cinta.”

Buku ini bukan bertujuan mengajak pembaca menerima setiap pandangan saya tanpa penelitian. Sebaliknya, saya berharap pembaca dapat memahami asas perbincangan tentang dinar emas, menilai kekuatan dan keterbatasannya, serta memikirkan bagaimana prinsip muamalat Islam dapat diterapkan dalam kehidupan masa kini.

1.2 Krisis Kewangan Asia dan Cadangan Dinar Emas

Perbincangan tentang dinar emas di Malaysia mendapat perhatian dalam konteks krisis kewangan Asia pada tahun 1997–1998. Krisis tersebut memberikan kesan besar kepada beberapa ekonomi rantau ini, termasuk Malaysia. Nilai mata wang, harga aset, aliran modal dan keyakinan pasaran mengalami perubahan yang ketara.

Menurut Laporan Tahunan Bank Negara Malaysia 1997, ringgit menyusut kira-kira 35% berbanding dolar Amerika Syarikat sepanjang tahun tersebut. Angka ini menunjukkan betapa besar perubahan yang boleh berlaku pada nilai mata wang dalam keadaan pasaran yang bergolak. Namun, krisis tersebut tidak wajar dijelaskan melalui satu faktor sahaja. Pergerakan mata wang dipengaruhi oleh pelbagai perkara, termasuk aliran modal, keadaan ekonomi, keyakinan pelabur, dasar kewangan dan perkembangan serantau.

Dalam keadaan sedemikian, persoalan tentang kestabilan wang dan kebergantungan kepada mata wang antarabangsa menjadi semakin penting. Apakah bentuk wang yang digunakan sesebuah negara mempunyai kesan terhadap keupayaannya mengurus perdagangan dan melindungi kepentingan ekonominya? Adakah terdapat pilihan lain yang boleh melengkapkan sistem kewangan sedia ada?

Pada 26 Mac 2002, Tun Dr. Mahathir Mohamad, ketika menjadi Perdana Menteri Malaysia, mencadangkan penggunaan dinar emas bagi perdagangan antarabangsa. Laporan berita pada tarikh tersebut menyatakan bahawa cadangan itu bertujuan mengurangkan kebergantungan perdagangan antarabangsa kepada mata wang utama tertentu dan mengurangkan risiko yang dikaitkan dengan turun naik mata wang.

Cadangan itu mempunyai skop yang perlu difahami dengan tepat. Tun Dr. Mahathir menjelaskan bahawa dinar emas yang dicadangkan adalah untuk perdagangan antarabangsa dan bukan untuk menggantikan mata wang rasmi setiap negara. Antara idea yang dibincangkan ialah kaedah mengimbangi nilai perdagangan antara negara dan membuat penyelesaian bagi perbezaan baki menggunakan dinar emas, tanpa semestinya memindahkan syiling emas bagi setiap transaksi.

Oleh itu, cadangan tersebut tidak bermakna dinar emas telah menjadi mata wang rasmi Malaysia atau menggantikan ringgit. Ia merupakan satu gagasan dasar yang membuka ruang perbincangan tentang peranan emas dalam perdagangan antarabangsa.

Perbezaan ini penting kerana sesuatu cadangan ekonomi tidak sama dengan pelaksanaan dasar. Sesuatu gagasan mungkin mempunyai tujuan yang baik, tetapi pelaksanaannya memerlukan penelitian terhadap kos, kaedah pembayaran, kecairan, penyimpanan emas, penilaian harga, peraturan dan persetujuan negara yang terlibat.

Bagi saya, pengajaran daripada peristiwa ini ialah masyarakat perlu memahami wang dan sistem kewangan yang digunakan setiap hari. Kita tidak seharusnya menerima sesuatu sistem semata-mata kerana sistem itu sudah lama diamalkan. Pada masa yang sama, kita juga tidak seharusnya menganggap bahawa setiap alternatif semestinya lebih baik tanpa menilai bukti dan kesan pelaksanaannya.

Rujukan fakta: Bank Negara Malaysia, Laporan Tahunan 1997; Eileen Ng, “PM proposes gold dinar as currency for international trade”, Malaysiakini, 26 Mac 2002.

1.3 Kijang Emas dan Perkembangan Emas di Malaysia

Perkembangan penggunaan emas di Malaysia juga dapat dilihat melalui pengeluaran syiling jongkong emas yang dikenali sebagai Kijang Emas.

Menurut pengumuman rasmi Bank Negara Malaysia, Kijang Emas dilancarkan pada 17 Julai 2001 oleh Perdana Menteri ketika itu, Tun Dr. Mahathir Mohamad. Malaysia menjadi antara negara yang mengeluarkan syiling jongkong emasnya sendiri.

Kijang Emas dikeluarkan dalam tiga saiz utama, iaitu satu auns troy, setengah auns troy dan suku auns troy. Ketulenan emasnya ialah 99.99%. Nilai pasaran jual beli syiling tersebut ditentukan berdasarkan harga emas antarabangsa yang berkuat kuasa.

Walau bagaimanapun, Kijang Emas perlu dibezakan daripada dinar emas yang menjadi tumpuan buku ini. Kijang Emas ialah syiling jongkong emas yang dikeluarkan dengan nilai muka dalam ringgit, manakala dinar emas yang dibincangkan dalam gerakan muamalat Islam lazimnya merujuk kepada syiling emas dengan ukuran berat tertentu, khususnya piawaian yang dikaitkan dengan tradisi dinar Islam.

Kedua-duanya diperbuat daripada emas, tetapi tujuan, ukuran, reka bentuk dan kerangka penggunaannya tidak semestinya sama. Oleh itu, tidak tepat untuk menganggap semua syiling emas sebagai dinar dengan piawaian yang serupa.

Perkembangan Kijang Emas menunjukkan bahawa emas mempunyai tempat dalam sistem kewangan dan pasaran Malaysia, khususnya sebagai aset yang boleh dibeli dan dijual berdasarkan harga pasaran. Namun, pengeluaran syiling jongkong emas tidak dengan sendirinya menjadikan emas sebagai mata wang yang digunakan secara meluas dalam pembayaran harian.

Perbezaan ini membantu kita memahami satu perkara asas: memiliki emas, melabur dalam emas dan menggunakan emas sebagai wang ialah tiga perkara yang berkaitan, tetapi tidak sama.

Rujukan fakta: Bank Negara Malaysia, “Kijang Emas Gold Bullion Coin Launched”, 17 Julai 2001, https://www.bnm.gov.my/-/kijang-emas-gold-bullion-coin-launched.

1.4 Apakah Wang dan Apakah Fungsinya?

Sebelum membincangkan dinar emas dengan lebih lanjut, kita perlu memahami maksud dan peranan wang.

Dalam kehidupan bermasyarakat, manusia memerlukan barangan dan perkhidmatan yang pelbagai. Tidak semua orang menghasilkan sendiri makanan, pakaian, rumah atau peralatan yang diperlukan. Setiap orang mempunyai kemahiran, pekerjaan dan sumber yang berbeza. Oleh itu, pertukaran menjadi sebahagian penting daripada kehidupan ekonomi.

Wang memudahkan proses pertukaran tersebut. Secara umum, wang menjalankan beberapa fungsi utama:

1. Alat pertukaran – digunakan untuk mendapatkan barangan dan perkhidmatan.
2. Unit ukuran nilai – membantu masyarakat menyatakan dan membandingkan harga.
3. Penyimpan nilai – membolehkan sebahagian kuasa beli dibawa dari masa sekarang ke masa hadapan.
4. Alat pembayaran tertunda – digunakan untuk menetapkan kewajipan pembayaran yang perlu diselesaikan kemudian.

Sesuatu bentuk wang mungkin menjalankan fungsi-fungsi ini dengan tahap keberkesanan yang berbeza. Wang yang diterima secara meluas memudahkan urusan jual beli. Wang yang nilainya tidak terlalu berubah dalam jangka pendek pula memudahkan perancangan harga dan kontrak. Sebaliknya, perubahan nilai yang besar boleh menimbulkan ketidakpastian kepada pengguna, peniaga dan penyimpan.

Sistem barter

Sebelum wang digunakan secara meluas, manusia melakukan pertukaran secara langsung. Kaedah ini dikenali sebagai sistem barter. Sebagai contoh, seorang petani yang mempunyai lebihan padi boleh menukarkannya dengan ikan atau pakaian daripada orang lain.

Barter boleh berfungsi dalam keadaan tertentu, tetapi mempunyai keterbatasan. Petani tersebut perlu mencari seseorang yang mempunyai barang yang dikehendakinya dan pada masa yang sama mahu menerima padi sebagai pertukaran. Kedua-dua pihak juga perlu bersetuju tentang kuantiti, kualiti dan nilai barang yang ditukar.

Wang mengurangkan kesukaran ini kerana seseorang tidak perlu mencari pasangan pertukaran yang mempunyai keperluan yang sepadan secara langsung. Petani boleh menjual padinya dengan wang, kemudian menggunakan wang tersebut untuk membeli barang lain daripada penjual yang berbeza.

Sejarah menunjukkan bahawa pelbagai benda pernah digunakan sebagai wang, termasuk kerang, garam, ternakan dan logam. Pilihan masyarakat bergantung pada keadaan setempat, penerimaan umum, kemudahan penggunaan dan ciri benda yang digunakan.

Oleh itu, sejarah wang bukanlah sejarah satu bahan sahaja. Ia merupakan sejarah bagaimana manusia membentuk kaedah untuk memudahkan pertukaran dan menyusun kehidupan ekonomi.

Ciri wang yang baik

Sesuatu benda yang digunakan sebagai wang lazimnya perlu mempunyai beberapa ciri penting. Antaranya ialah:

• Tahan lama: tidak mudah rosak atau hilang sifatnya apabila disimpan.
• Mudah dibawa: boleh dipindahkan untuk urusan jual beli.
• Boleh dibahagikan: boleh digunakan untuk transaksi yang berbeza nilainya.
• Seragam: unit yang sama mudah dikenal pasti dan dibandingkan.
• Terhad atau terkawal bekalannya: tidak boleh dihasilkan tanpa batas dengan mudah.
• Diterima masyarakat: orang ramai bersedia menerimanya dalam pertukaran.

Emas dan perak mempunyai beberapa ciri yang menjadikannya menarik sebagai wang. Kedua-duanya tahan lama, boleh dibentuk kepada unit yang seragam, boleh dibahagikan mengikut berat dan mempunyai kegunaan selain daripada urusan kewangan.

Namun, emas dan perak juga mempunyai keterbatasan. Nilai pasaran kedua-duanya boleh berubah. Syiling perlu disahkan berat dan ketulenannya, manakala penyimpanan serta pengangkutannya memerlukan langkah keselamatan. Bagi urusan pembayaran yang kecil, syiling emas mungkin tidak praktikal tanpa kaedah pecahan nilai atau sistem pembayaran tambahan.

Oleh itu, perbincangan tentang wang yang baik perlu mempertimbangkan kedua-dua kelebihan dan keterbatasan sesuatu bentuk wang.

1.5 Wang Kertas, Wang Fiat dan Kuasa Beli

Wang yang digunakan pada masa kini terdiri daripada wang tunai serta wang dalam bentuk baki akaun dan rekod elektronik. Ringgit Malaysia, misalnya, digunakan untuk pembayaran tunai, pindahan bank dan pelbagai transaksi digital.

Sebahagian besar mata wang moden ialah wang fiat. Istilah ini merujuk kepada mata wang yang tidak boleh ditebus secara automatik pada kadar tetap untuk sejumlah emas atau komoditi tertentu. Penerimaan dan penggunaannya disokong oleh kerangka undang-undang, institusi kewangan, dasar monetari serta keyakinan masyarakat terhadap sistem ekonomi negara.

Wang fiat tidak sama dengan sekeping kertas yang tidak mempunyai sebarang fungsi. Wang kertas mempunyai nilai sebagai alat pembayaran kerana diterima dalam sistem ekonomi dan disokong oleh kerangka institusi yang berkaitan. Wang dalam akaun bank pula bukan semata-mata kepingan kertas; ia merupakan rekod kewangan yang digunakan untuk menyelesaikan pembayaran melalui sistem perbankan.

Walau bagaimanapun, wang fiat boleh mengalami perubahan kuasa beli. Apabila harga barangan dan perkhidmatan meningkat secara umum, jumlah wang yang sama mungkin tidak lagi mampu membeli kuantiti barangan yang sama seperti dahulu. Keadaan ini lazimnya dikaitkan dengan inflasi.

Perubahan kuasa beli perlu difahami secara tepat. Ia tidak semestinya bermaksud setiap harga meningkat pada kadar yang sama atau mata wang kehilangan semua nilainya. Kadar inflasi berubah mengikut masa dan dipengaruhi oleh pelbagai faktor, termasuk permintaan, kos pengeluaran, bekalan barangan, keadaan perdagangan dan dasar ekonomi.

Dalam hal ini, kritikan terhadap sistem wang kertas wajar menumpukan pada persoalan yang boleh dikaji: bagaimana kestabilan harga dipelihara, bagaimana bekalan wang diurus, bagaimana risiko kewangan dikawal dan bagaimana masyarakat dilindungi daripada kesan ketidakstabilan ekonomi.

Bagi saya, persoalan yang perlu diteliti bukan sekadar sama ada wang itu diperbuat daripada kertas, logam atau rekod elektronik. Persoalan yang lebih mendasar ialah sama ada sistem kewangan yang digunakan membantu urusan ekonomi berjalan secara adil, telus dan bertanggungjawab, serta sejauh mana sistem tersebut selaras dengan prinsip muamalat Islam.

1.6 Wang, Hutang dan Muamalat Islam

Dalam Islam, urusan harta dan pertukaran tidak boleh dipisahkan daripada nilai amanah, keadilan dan tanggungjawab. Al-Quran mengingatkan orang beriman supaya tidak memakan harta sesama sendiri dengan jalan yang batil, sebaliknya melakukan urusan berdasarkan kerelaan bersama.

Allah SWT berfirman:

“Wahai orang-orang yang beriman! Janganlah kamu makan (gunakan) harta-harta kamu sesama kamu dengan jalan yang salah, kecuali dengan jalan perniagaan yang dilakukan secara suka sama suka antara kamu.”

(Surah al-Nisa’, 4:29)

Ayat ini memberikan asas penting kepada muamalat: urusan harta perlu dilakukan dengan cara yang dibenarkan, tanpa penipuan, paksaan atau pengambilan hak orang lain secara tidak sah.

Islam juga memberikan perhatian khusus kepada riba. Dalam Surah al-Baqarah, ayat 275, Allah SWT membezakan jual beli daripada riba. Prinsip ini menjadi asas perbincangan tentang pinjaman, hutang, pertukaran mata wang dan pelbagai urusan kewangan.

Namun, penilaian syariah terhadap sesuatu urus niaga perlu mengambil kira sifat akad, pihak yang terlibat, perkara yang ditukar dan syarat yang dikenakan. Tidak semua kenaikan harga merupakan riba, dan tidak semua urus niaga yang melibatkan wang kertas mempunyai hukum yang sama. Begitu juga, kewujudan hutang tidak dengan sendirinya menjadikan sesuatu transaksi sebagai riba. Hukum bergantung pada bentuk dan syarat transaksi berkenaan.

Dalam hadis sahih, Rasulullah SAW menerangkan hukum pertukaran beberapa barang ribawi, termasuk emas, perak dan makanan tertentu. Hadis yang diriwayatkan oleh Muslim daripada ‘Ubadah bin al-Samit menyebut prinsip pertukaran barang-barang tersebut dengan syarat yang berbeza mengikut jenis transaksi, termasuk kesamaan dan penyerahan segera bagi pertukaran barang ribawi sejenis.

Hadis ini penting dalam memahami perbahasan tentang emas dan perak. Namun, penerapannya kepada mata wang moden, pertukaran mata wang dan bentuk pembayaran kontemporari memerlukan penelitian fiqh yang khusus. Pembaca wajar merujuk kepada huraian ulama dan keputusan pihak berautoriti dalam isu-isu yang melibatkan hukum semasa.

Saya berpandangan bahawa umat Islam perlu memahami persoalan wang dengan lebih mendalam, bukan hanya dari sudut keuntungan dan kemudahan, tetapi juga dari sudut tanggungjawab syariah. Pada masa yang sama, perbincangan ini hendaklah dilakukan dengan ilmu dan bukti, bukan melalui tuduhan umum terhadap individu, institusi atau seluruh sistem tanpa penelitian yang mencukupi.

1.7 Mengenali Dinar Emas dan Dirham Perak

Dinar emas dan dirham perak mempunyai sejarah yang panjang dalam dunia Islam. Kedua-duanya dikenali sebagai unit wang yang digunakan dalam urusan perdagangan dan menjadi ukuran penting dalam beberapa perbahasan fiqh, termasuk zakat dan pertukaran barang ribawi.

Walau bagaimanapun, istilah dinar tidak sentiasa merujuk kepada satu reka bentuk syiling atau satu piawaian ketulenan yang seragam sepanjang sejarah. Berat, kandungan logam dan reka bentuk syiling boleh berbeza mengikut zaman, tempat dan pihak yang mengeluarkannya.

Dalam perbincangan dinar emas moden, dua takrifan yang perlu dibezakan ialah:

Pertama: dinar emas seberat 4.25 gram dengan ketulenan 22 karat.

Takrifan ini menggunakan berat keseluruhan 4.25 gram, dengan kandungan emas kira-kira 91.67%. Berdasarkan pengiraan tersebut, kandungan emas tulennya ialah kira-kira 3.90 gram, manakala selebihnya terdiri daripada logam campuran.

Kedua: dinar emas seberat 4.25 gram dengan ketulenan 24 karat.

Takrifan ini juga menggunakan berat keseluruhan 4.25 gram, tetapi dengan ketulenan yang lebih tinggi. Jika emasnya benar-benar 24 karat atau hampir tulen, kandungan emas tulennya hampir menyamai keseluruhan berat 4.25 gram.

Perbezaan ini bukan perkara kecil. Walaupun kedua-dua syiling mempunyai berat keseluruhan yang sama, jumlah emas tulen di dalamnya berbeza. Oleh itu, apabila membeli atau menilai dinar emas, pembaca perlu memeriksa berat, ketulenan, tanda pengeluar dan dokumen pengesahan produk berkenaan.

Dalam amalan, ketulenan emas juga boleh dinyatakan dalam bentuk perpuluhan. Emas 22 karat secara teori mengandungi 22 bahagian emas daripada 24 bahagian, iaitu kira-kira 91.67%, manakala emas 24 karat lazimnya merujuk kepada emas dengan ketulenan sangat tinggi. Istilah pemasaran seperti “emas tulen” tetap perlu dinilai berdasarkan spesifikasi sebenar produk.

Bagi dirham perak, ukuran sekitar 3 gram sering digunakan dalam perbincangan dinar-dirham moden. Walau bagaimanapun, piawaian dan takrifan yang digunakan perlu dinyatakan dengan jelas kerana ukuran sejarah dan piawaian kontemporari tidak semestinya seragam.

Atas sebab itu, buku ini menggunakan istilah dinar emas dan dirham perak dengan perhatian terhadap piawaian yang dinyatakan. Apabila sesuatu angka berat atau ketulenan digunakan untuk tujuan fiqh, zakat atau transaksi, sumber dan kaedah pengiraannya perlu diperjelas.

Dinar sebagai wang dan sebagai aset

Dinar emas boleh mempunyai beberapa peranan. Ia boleh menjadi syiling emas yang dimiliki sebagai aset, hadiah atau simpanan. Ia juga boleh digunakan sebagai alat pertukaran apabila pihak-pihak yang berurusan bersetuju menerimanya dan terdapat kaedah menentukan nilai serta menyempurnakan transaksi.

Namun, memiliki dinar emas tidak semestinya bermaksud seseorang itu sudah menggunakan dinar sebagai wang. Begitu juga, kenaikan harga dinar dalam ringgit tidak bermaksud kuasa beli dinar meningkat dalam kadar yang sama terhadap semua barangan dan perkhidmatan.

Harga emas berubah mengikut keadaan pasaran antarabangsa, kadar pertukaran mata wang, permintaan dan penawaran, serta faktor lain. Emas boleh berfungsi sebagai aset penyimpan nilai dalam keadaan tertentu, tetapi harganya juga boleh turun. Oleh itu, ia tidak wajar digambarkan sebagai aset yang pasti meningkat nilainya pada setiap masa.

Bagi saya, perkara yang penting ialah masyarakat memahami sifat sebenar dinar emas dan menggunakannya dengan pengetahuan yang mencukupi. Kita perlu mengetahui apa yang dibeli, berapa beratnya, apakah ketulenannya dan apakah tujuan pemilikannya.

1.8 Perkembangan Dinar Emas Moden

Gerakan dinar emas moden menghidupkan semula perbincangan tentang penggunaan syiling emas dalam muamalat. Gerakan ini bukan hanya menyentuh aspek pembuatan syiling, tetapi turut membincangkan hubungan antara wang, perdagangan, zakat dan prinsip kewangan Islam.

Dalam manuskrip asal, tahun 1992 di Granada, Sepanyol, disebut sebagai salah satu tarikh penting dalam perkembangan dinar emas moden. Tahun 2000 pula disebut berkaitan pengeluaran dinar di Malaysia oleh Islamic Mint Sdn. Bhd. Kedua-dua tarikh ini wajar disertakan dengan sumber primer yang dapat disemak—seperti katalog pengeluaran syiling, dokumen pengeluar, sijil produk atau laporan sezaman—sebelum dipersembahkan sebagai fakta sejarah yang muktamad.

Pendekatan ini penting supaya sejarah dinar emas tidak bergantung pada pengulangan maklumat yang sumber asalnya tidak jelas. Sekiranya dokumen pengesahan ditemui, maklumat tersebut boleh dimasukkan dalam edisi akhir dengan rujukan yang tepat.

Apa yang jelas ialah gerakan dinar emas moden telah membuka ruang kepada masyarakat untuk menilai semula fungsi emas dan perak dalam kehidupan ekonomi. Ia turut menimbulkan perbincangan tentang bagaimana syiling emas boleh digunakan dalam urusan sebenar, bukan sekadar disimpan atau dijadikan koleksi.

Walau bagaimanapun, penggunaan dinar emas secara meluas memerlukan lebih daripada pengeluaran syiling. Ia memerlukan penerimaan antara pihak yang berurus niaga, kaedah menilai harga, kemudahan mendapatkan pecahan nilai, jaminan ketulenan, keselamatan penyimpanan dan pematuhan undang-undang yang berkenaan.

Oleh itu, usaha memperkenalkan dinar emas perlu bergerak bersama pendidikan, penerangan dan pengalaman penggunaan yang sebenar. Masyarakat perlu memahami bukan sahaja kelebihannya, tetapi juga kos, risiko dan cabaran praktikal yang mungkin timbul.

1.9 Dinar Emas Itu Praktikal?

Saya sering mendengar pandangan bahawa penggunaan dinar emas tidak praktikal dalam kehidupan moden. Pandangan ini wajar dibincangkan secara terbuka. Sesuatu sistem tidak boleh dianggap praktikal hanya kerana ia mempunyai sejarah yang panjang, dan tidak juga boleh ditolak semata-mata kerana berbeza daripada amalan semasa.

Persoalan praktikal perlu dijawab berdasarkan tujuan penggunaannya.

Bagi simpanan, seseorang boleh mempertimbangkan emas fizikal setelah memahami harga beli dan jual, kos penyimpanan, ketulenan dan risiko kehilangan. Bagi hadiah atau pemberian, dinar emas boleh digunakan mengikut persetujuan pihak yang memberi dan menerima. Bagi urusan jual beli pula, dinar hanya praktikal apabila penjual bersedia menerimanya, nilai transaksi dapat ditentukan dan urusan penyerahan dilakukan dengan jelas.

Penggunaan dinar emas dalam transaksi harian juga menghadapi beberapa cabaran. Nilai satu dinar mungkin lebih tinggi daripada harga barangan kecil. Peniaga perlu mempunyai kaedah untuk memberikan baki, mengesahkan ketulenan dan menentukan harga berdasarkan berat serta harga emas semasa. Dalam transaksi jarak jauh, pengangkutan, keselamatan dan pengesahan penerimaan turut perlu dipertimbangkan.

Cabaran tersebut tidak bermaksud penggunaan dinar mustahil. Sebaliknya, ia menunjukkan bahawa setiap usaha perlu dirancang mengikut keadaan dan keperluan pengguna. Sesuatu komuniti boleh memulakan perbincangan dan penggunaan secara terhad, dengan peraturan yang jelas dan persetujuan semua pihak, sambil menilai pengalaman sebenar.

Saya masih berpendapat bahawa masyarakat perlu diberi peluang mengenali dan memegang dinar emas serta dirham perak. Dengan melihat, memeriksa berat dan memahami ketulenannya, seseorang dapat membezakan syiling sebenar daripada sekadar gambaran atau istilah yang didengar.

Namun, tujuan memiliki dinar perlu jelas. Ada yang memilikinya sebagai simpanan, ada yang mengumpulkannya sebagai koleksi dan ada yang ingin menggunakannya dalam urusan muamalat. Ketiga-tiga tujuan ini tidak semestinya sama dan memerlukan pertimbangan yang berbeza.

1.10 Dinar Emas dan Tanggungjawab Umat Islam

Bagi saya, perbincangan tentang dinar emas tidak seharusnya terhad kepada persoalan harga emas atau persaingan antara bentuk mata wang. Ia perlu dikaitkan dengan usaha membina kefahaman tentang muamalat yang adil, amanah dan bertanggungjawab.

Umat Islam perlu mempelajari prinsip syariah yang berkaitan dengan jual beli, hutang, riba, pertukaran mata wang dan zakat. Dalam isu zakat, misalnya, kewajipan seseorang tidak boleh diputuskan hanya berdasarkan sama ada hartanya berbentuk emas atau wang kertas. Penilaian perlu mengambil kira jenis harta, nisab, tempoh pemilikan apabila berkenaan, syarat kewajipan serta panduan pihak berautoriti agama.

Begitu juga, persoalan sama ada sesuatu bentuk wang atau transaksi dibenarkan menurut syariah tidak wajar diputuskan hanya melalui bahan fizikal yang digunakan. Penilaian perlu melihat sifat transaksi, akad, syarat pembayaran dan hukum yang berkaitan. Oleh itu, dakwaan bahawa semua penggunaan wang kertas semestinya haram atau semua pembayaran zakat menggunakan wang kertas tidak sah tidak boleh dianggap sebagai kesimpulan umum tanpa penelitian fiqh yang kukuh.

Pada masa yang sama, umat Islam tidak seharusnya mengabaikan persoalan tentang keadilan ekonomi. Perubahan kuasa beli, beban hutang, ketelusan urus niaga dan kesan sistem kewangan terhadap golongan berpendapatan rendah merupakan perkara yang perlu dibincangkan dengan serius.

Dinar emas dan dirham perak boleh menjadi salah satu pintu masuk untuk memahami persoalan ini. Namun, perubahan yang berkesan memerlukan ilmu, pendidikan, amanah dan penglibatan masyarakat. Ia juga memerlukan penelitian ekonomi dan perundangan supaya usaha yang dilakukan tidak membawa kesulitan baharu kepada orang ramai.

Saya berharap pembaca tidak hanya bertanya, “Berapa harga satu dinar?” Sebaliknya, tanyalah juga: Apakah dinar itu? Bagaimanakah berat dan ketulenannya ditentukan? Apakah perbezaan antara menyimpan emas dengan menggunakannya sebagai wang? Apakah hukum syariah yang terpakai kepada transaksi tertentu? Dan bagaimanakah sesuatu cadangan boleh dilaksanakan dengan adil serta berkesan?

Soalan-soalan ini perlu dijawab melalui pembacaan, perbincangan dan pengalaman yang boleh dinilai. Dengan cara itu, perbincangan tentang dinar emas dapat berkembang daripada slogan kepada kefahaman dan amalan yang bertanggungjawab.

Penutup Bab

Bab ini memperkenalkan latar belakang minat saya terhadap dinar emas, perkembangan perbincangannya di Malaysia, fungsi wang dan asas pengenalan dinar emas serta dirham perak. Kita juga telah melihat bahawa krisis kewangan Asia 1997–1998 memberikan konteks penting kepada cadangan penggunaan dinar emas bagi perdagangan antarabangsa yang dikemukakan oleh Tun Dr. Mahathir Mohamad pada tahun 2002.

Dinar emas bukan sekadar syiling yang diperbuat daripada emas. Ia berkait dengan persoalan sejarah, ukuran, penerimaan masyarakat, kegiatan ekonomi dan hukum muamalat. Pada masa yang sama, wang fiat yang digunakan hari ini mempunyai fungsi dalam sistem pembayaran moden dan perlu dinilai berdasarkan cara ia diurus serta kesannya terhadap masyarakat.

Saya menulis buku ini dengan harapan agar masyarakat dapat mengenali dinar emas dan dirham perak dengan lebih dekat, meneliti hujah yang dikemukakan dan memahami perbezaan antara fakta sejarah, pertimbangan ekonomi dan pandangan fiqh.

Usaha mengembalikan peranan dinar emas tidak seharusnya bergantung pada semangat semata-mata. Ia memerlukan ilmu yang benar, sumber yang boleh disemak, perbincangan yang terbuka dan amalan yang mengambil kira keadaan sebenar.

Mudah-mudahan pengenalan ini menjadi langkah awal untuk memahami wang, muamalat dan tanggungjawab kita dalam mengurus harta menurut prinsip yang diredai Allah SWT.

Rujukan Bab 1

1. Bank Negara Malaysia. (1998). Bank Negara Malaysia Annual Report 1997. Kuala Lumpur: Bank Negara Malaysia. https://www.bnm.gov.my/-/bnm-annual-report-1997
2. Bank Negara Malaysia. (2001, 17 Julai). “Kijang Emas Gold Bullion Coin Launched.” https://www.bnm.gov.my/-/kijang-emas-gold-bullion-coin-launched
3. Ng, Eileen. (2002, 26 Mac). “PM proposes gold dinar as currency for international trade.” Malaysiakini. https://www.malaysiakini.com/news/10854
4. Al-Quran al-Karim, Surah al-Nisa’, ayat 29; Surah al-Baqarah, ayat 275.
5. Muslim ibn al-Hajjaj. Sahih Muslim, Kitab al-Musaqat, hadis berkaitan pertukaran emas, perak dan barang ribawi.

Professor Dr Zuhaimy Ismail