Assalamualaikum warahmatullahi wabarakatuh.
Alhamdulillah, segala puji bagi Allah SWT yang telah mengurniakan kepada kita nikmat iman, Islam, al-Quran, kesihatan, masa dan kesempatan untuk bersama-sama mencari ilmu dan mengingati Allah SWT.
Selawat dan salam kita panjatkan kepada junjungan besar Nabi Muhammad ﷺ, ahli keluarga Baginda, para sahabat dan mereka yang mengikuti Baginda dengan ihsan sehingga hari kiamat.
Di sini saya kongsikan terjemahan penuh dalam Bahasa Melayu dengan mengekalkan gaya penyampaian asal Shaykh Abdalqadir as-Sufi, Rahimullah termasuk pendekatan kerohanian, falsafah dan tasawufnya. Adalah diharapkan terjemahan ini memberikan pembacaan lebih lancar, mudah difahami dan sesuai dijadikan bahan pengajian atau rujukan. Kita kekalkan istilah penting seperti Deen, fitrah, ibadah, kufur, haq, ma‘rifah, Rijalullah dan Rabbubiyyah kerana istilah-istilah ini membawa pengertian yang lebih mendalam dalam tradisi ilmu Islam.
Shaykh Abdalqadir as-Sufi رحمه الله
1. Keagungan Deen dan Nikmat Islam
Saya berpendapat bahawa amat penting bagi kita sebagai umat Islam memahami keagungan dan kemuliaan Deen kita. Kita juga perlu memahami hakikat bahawa memiliki Deen ini sebenarnya merupakan suatu kurniaan. Ia adalah hadiah daripada Allah. Allah mengurniakan Deen kepada kita sebagai satu anugerah, dan kita hendaklah sentiasa bersyukur kepada-Nya atas nikmat Islam.
Alhamdulillah, Islam sudah cukup bagi kita.
Namun, kenyataan ini bukan sekadar ungkapan penerimaan atau pengakuan bahawa kita beragama Islam. Pengertiannya jauh lebih mendalam daripada itu.
Kita perlu memahami bahawa umat Islam mempunyai kedudukan yang tinggi berbanding manusia lain, sama ada mereka menyukainya atau tidak, menginginkannya atau tidak, dan menyedarinya ataupun tidak. Inilah hakikat yang akan kita huraikan supaya perkara ini dapat difahami dengan jelas.
Orang yang tidak beriman kepada Allah, iaitu golongan kuffar, berada pada kedudukan kerohanian dan kemanusiaan yang berbeza daripada orang Islam.
Sebab itulah mesej yang disampaikan oleh Allah kepada golongan kuffar turut berbentuk peringatan dan amaran. Allah memberikan petunjuk kepada orang beriman, sementara al-Quran juga datang sebagai peringatan kepada mereka yang menolak kebenaran.
Hal ini kerana mereka bukan sekadar hidup dalam kejahilan, tetapi berada dalam suatu keadaan kejahilan yang diselubungi penipuan terhadap diri sendiri. Persoalannya bukan semata-mata mereka tidak mengetahui, tetapi ada kalanya mereka sebenarnya mengetahui, namun memilih untuk tidak mengakuinya.
Ini merupakan suatu keadaan yang mempunyai unsur nifaq atau kemunafikan, iaitu sikap berpaling daripada hakikat kebenaran (al-Haqq) dan daripada Allah Subhanahu wa Ta‘ala.
2. Memahami Proses Kehidupan: Konsep Fitrah
Perkara yang perlu kita fahami ialah bahawa perjalanan kehidupan manusia berasaskan suatu konsep yang dalam istilah teknikal para ulama disebut sebagai fitrah.
Fitrah ialah keadaan semula jadi manusia, iaitu keadaan asal kejadian manusia yang selaras dengan ketetapan Allah.
Manusia mempunyai fitrah kerana mereka secara semula jadinya mempunyai hubungan dengan keadaan asal kejadian tersebut, iaitu keadaan kemanusiaan yang diwarisi daripada Nabi Adam عليه السلام.
Sebagai contoh, sekiranya kita pergi ke tempat yang jauh seperti Papua New Guinea dan melihat masyarakat yang hidup di sana, kita mungkin mendapati bahawa mereka tidak mengetahui perkara-perkara yang kita ketahui. Namun begitu, kita masih dapat melihat bahawa kehidupan mereka mempunyai suatu bentuk keharmonian dengan alam semula jadi.
Seorang alim Muslim mungkin akan mengatakan bahawa mereka masih mempunyai fitrah, iaitu kehidupan mereka masih mempunyai hubungan dengan keadaan semula jadi manusia.
Keharmonian dengan alam ini berkait rapat dengan keadaan asal dan asas kejadian manusia.
3. Al-Quran dan Hakikat Kejadian Manusia
Allah menjelaskan dengan panjang lebar dalam beberapa tempat di dalam al-Quran bahawa sebelum penciptaan alam ini, Allah telah menghimpunkan seluruh keturunan manusia dan mengambil suatu perjanjian daripada mereka.
Perjanjian itu ialah perjanjian antara Allah dengan seluruh manusia, termasuk kita semua.
Allah berfirman:
أَلَسْتُ بِرَبِّكُمْ ۖ قَالُوا بَلَىٰ
“Bukankah Aku Tuhan kamu?”
Mereka menjawab:
“Benar, bahkan kami menjadi saksi.”
(Surah al-A‘raf, 7:172)
Peristiwa ini dikenali sebagai Mithaq al-Alast, iaitu perjanjian azali antara Allah dengan seluruh manusia.
Semua manusia mengakui bahawa Allah ialah Tuhan mereka. Tidak ada sebahagian manusia yang menjawab ya dan sebahagian yang lain menjawab tidak. Kesemua manusia mengakui hakikat bahawa mereka ialah makhluk ciptaan Allah dan bergantung sepenuhnya kepada-Nya.
Mereka yang mengikuti para nabi dan akhirnya menerima risalah Rasulullah ﷺ telah dibawa kembali kepada kesedaran terhadap perjanjian tersebut.
Sebaliknya, golongan yang disebut sebagai kafir membawa nama yang mempunyai pengertian yang sangat menarik.
Perkataan kufr berasal daripada kata dasar Arab kafara, yang membawa maksud menutup atau menyelubungi sesuatu.
Sebagai gambaran, sesuatu bahan makanan yang dibiarkan semalaman akan ditutup dengan penutup tertentu sehingga berlaku perubahan pada keadaannya. Asalnya sesuatu yang biasa, tetapi setelah diselubungi, ia mengalami perubahan dan menjadi sesuatu yang lain.
Daripada gambaran inilah kita dapat memahami pengertian kufur sebagai perbuatan menutup atau menyembunyikan sesuatu.
Apakah yang ditutup itu?
Yang ditutup ialah hakikat perjanjian asal manusia dengan Allah, iaitu pengakuan:
أَلَسْتُ بِرَبِّكُمْ
“Bukankah Aku Tuhan kamu?”
Jawapan manusia ialah:
بَلَىٰ
“Bahkan, benar.”
Oleh itu, kekufuran bukan sekadar tidak mengetahui kewujudan Allah. Ia juga berkaitan dengan tertutupnya kesedaran manusia terhadap perjanjian asal tersebut.
Perjanjian ini membawa bersamanya suatu tanggungjawab.
Allah menjelaskan:
وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالْإِنسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ
“Dan Aku tidak menciptakan jin dan manusia melainkan supaya mereka beribadah kepada-Ku.”
(Surah al-Dhariyat, 51:56)
Maka, manusia diciptakan untuk beribadah kepada Allah, mengabdikan diri kepada-Nya dan mengagungkan-Nya.
4. Deen: Sistem Kehidupan yang Menepati Fitrah
Umat Islam telah menerima suatu sistem ilmu dan kehidupan yang amat luas serta kompleks.
Perkara yang menarik ialah manusia yang secara teknikalnya mungkin dianggap tidak mempunyai pendidikan formal, seperti mereka yang tidak boleh membaca atau menulis, sebenarnya memiliki suatu sistem kehidupan yang sangat tersusun, mendalam dan canggih melalui Deen mereka.
Kita boleh pergi ke kawasan pedalaman padang pasir atau ke tengah-tengah Sudan. Di sana kita mungkin menemui lelaki yang tidak boleh membaca atau menulis, tetapi mereka menjalani kehidupan dengan kefahaman yang sangat mendalam tentang kewujudan dan kehidupan manusia.
Mengapa?
Kerana mereka hidup berasaskan Deen yang menepati fitrah.
Deen sesuai dengan fitrah manusia. Ia seolah-olah fitrah itu kepala, manakala Deen ialah mahkota yang sesuai diletakkan di atas kepala tersebut.
Dengan demikian, orang yang hidup berlandaskan Deen mempunyai suatu sistem kehidupan yang sangat lengkap dan mendalam.
Sebahagian daripada keseluruhan sistem itu ialah ibadah.
Sekali lagi, kita kembali kepada firman Allah:
وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالْإِنسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ
“Dan Aku tidak menciptakan jin dan manusia melainkan supaya mereka beribadah kepada-Ku.”
5. Perjanjian dengan Allah dan Perbezaan Cara Hidup
Golongan yang memutuskan hubungan kesedaran mereka daripada perjanjian asal dengan Allah tidak mengamalkan suatu sistem kehidupan yang mampu mengubah sepenuhnya cara mereka memahami kewujudan.
Saya ingin menjelaskannya begini:
Orang Islam bersifat dinamik dan aktif dalam hubungannya dengan kehidupan dan kewujudan. Sebaliknya, orang yang tidak beriman, sebagaimana dihuraikan dalam wacana ini, berada dalam keadaan pasif.
Orang Islam membina dan menyumbang kepada kehidupan, sedangkan kehidupan tanpa panduan Deen boleh membawa kepada kerosakan.
Dari manakah datangnya perbezaan ini?
Ia berpunca daripada hakikat bahawa pada inti kehidupan seorang Muslim terdapat suatu sistem yang menghubungkan dirinya dengan pengagungan Allah Subhanahu wa Ta‘ala.
Lihatlah betapa terperincinya sistem ibadah dalam Islam.
Terdapat lima solat fardu sehari semalam. Terdapat pelbagai solat sunat (nawafil), solat Duha, solat malam, solat jenazah dan solat meminta hujan.
Setiap satunya mempunyai tatacara dan susunan tersendiri. Ada waktunya seseorang tidak dibenarkan mendirikan solat tertentu, dan ada waktunya solat itu diwajibkan.
Keseluruhannya merupakan suatu sistem yang amat tersusun dan mendalam. Seorang Muslim membawa sistem ini bersama-samanya dalam kehidupan sehariannya.
Ini bermakna seorang Muslim sentiasa berada dalam keadaan aktif berhubung dengan alam dan kewujudan.
Di sinilah kita perlu memahami bahawa golongan modernis telah banyak menyumbang kepada kerosakan kefahaman Islam pada zaman kita, khususnya apabila mereka memisahkan amalan Islam daripada hubungan semula jadinya dengan alam.
Sebagai contoh, waktu solat sebenarnya bukan ditentukan oleh jam semata-mata. Waktu solat ditentukan berdasarkan kedudukan dan perubahan keadaan langit.
Rasulullah ﷺ telah menerangkan perkara ini. Allah menjadikan matahari dan bulan sebagai tanda dan ukuran masa bagi manusia.
Dengan demikian, seorang Muslim dihubungkan dengan suatu sistem masa kosmik yang dapat dilihat, diperhatikan dan disahkan melalui pengalaman nyata.
Waktu Subuh bermula apabila muncul cahaya fajar yang membelah kegelapan malam. Tempoh Subuh berterusan sehingga sebelum matahari terbit.
Apabila matahari telah terbit, maka berakhirlah waktu Subuh dan terdapat larangan mendirikan solat pada waktu terbit matahari.
Setiap solat mempunyai waktu yang telah ditetapkan.
Begitu juga dengan Maghrib. Waktunya ditentukan berdasarkan terbenamnya matahari, bukan semata-mata berdasarkan angka pada jam.
Ramadan juga bukan sekadar soal menetapkan waktu berbuka pada pukul sekian-sekian atau berpuasa berdasarkan pengiraan minit semata-mata.
Sebaliknya, ia berkait dengan pengesahan masuknya waktu Maghrib, berbuka puasa dan melihat anak bulan.
Kesemua perkara ini mempunyai hubungan dengan realiti alam yang dapat diperhatikan dan disahkan.
Dalam hal penentuan anak bulan Ramadan, menurut amalan yang dihuraikan oleh Shaykh, ia bukanlah perkara yang diputuskan melalui pengamatan orang ramai secara bebas.
Ia mempunyai tatacara Syariah.
Dua orang saksi perlu mengesahkan penglihatan anak bulan dalam lingkungan wilayah yang tertakluk kepada hukum Ramadan. Mereka kemudiannya menghadap seorang qadi yang meneliti kelayakan dan keadilan mereka.
Qadi perlu memastikan bahawa saksi tersebut mempunyai akhlak dan kewibawaan yang baik, tidak mengalami gangguan pertimbangan dan tidak memberikan keterangan yang direka-reka.
Setelah pengesahan dibuat, perkara itu disampaikan kepada Amir. Amir menerima pengesahan daripada saksi dan qadi yang berautoriti sebelum mengeluarkan perintah untuk memulakan Ramadan.
Menurut pengetahuan Shaykh, amalan ini masih dipelihara dengan ketat oleh Raja Maghribi yang mengikuti amalan penduduk Madinah (‘Amal Ahl al-Madinah).
6. Ibadah sebagai Kehidupan yang Aktif
Apa yang ingin saya sampaikan ialah hubungan seorang Muslim dengan ibadah menjadikan dirinya aktif dalam realiti kehidupan dan kewujudannya.
Daripada asas ini, terdapat pula pelbagai amalan lain yang boleh diperoleh berdasarkan ilmu seseorang serta keluasan penghayatan Deen yang dipelajari daripada para ulama di sekelilingnya.
Rasulullah ﷺ hidup dalam keadaan sentiasa berdoa kepada Allah.
Antara perkara yang sangat dicintai Allah ialah seorang hamba yang sentiasa kembali kepada-Nya dengan doa dan permohonan.
Mengapa?
Kerana doa merupakan manifestasi keperluan seorang hamba terhadap Tuhannya.
Kesedaran bahawa kita memerlukan Allah itu sendiri merupakan suatu bentuk ilmu dan pengetahuan.
Apabila seseorang menyedari bahawa dirinya memerlukan Allah, kesedaran itu akan membimbingnya kepada tindakan yang benar.
Dalam menghadapi sesuatu keperluan, dia akan melakukan perkara-perkara yang membawa kepadanya rahmat dan kasih sayang Allah.
Dengan demikian, keperluannya dipenuhi bukan semata-mata kerana dia terpaksa berjuang menentang kehidupan, tetapi kerana kehidupannya mula bergerak dalam suatu keharmonian yang membolehkannya menerima apa yang diperlukan melalui rahmat Allah.
Ini kerana Allah memperkenankan doa hamba-Nya.
Maka, inilah gambaran tentang seorang manusia yang mempunyai hubungan yang berbeza dengan kehidupan.
Sekarang kita kembali kepada golongan kafir.
Perkara ini sebenarnya sangat menarik apabila kita renungkan.
Mereka tidak menyembah Allah, iaitu Tuhan yang menciptakan mereka. Mereka tidak memahami bagaimana Allah mentadbir kewujudan dan bagaimana alam ini disusun.
Alam ini berfungsi berdasarkan hukum-hukum yang telah ditetapkan Allah.
Ironinya, mereka telah menemui pelbagai hukum dan rahsia alam yang sebelum ini tidak diketahui manusia. Mereka mengkaji bagaimana mikroorganisma berfungsi, bagaimana jasad-jasad langit bergerak dan terbentuk, malah mengetahui kewujudan ais di kawasan tertentu di planet Marikh.
Namun begitu, pengetahuan tentang perkara-perkara tersebut tidak semestinya membawa mereka kepada kefahaman tentang hakikat kewujudan, termasuk hakikat kehidupan mereka sendiri.
Mereka tidak mempunyai ilmu tentang cara menjalani kehidupan sebagaimana ilmu yang dikurniakan Allah kepada orang Islam.
Perkara yang perlu kita ingat ialah bahawa bagi seseorang yang tidak mempunyai hubungan dengan Deen, realiti kehidupannya mungkin hanya terbatas kepada apa yang boleh dilihat dan dirasai secara fizikal.
Setiap hari dia bangun tidur, bersarapan, makan tengah hari dan makan malam. Dia memenuhi keperluan tubuh badannya, pergi ke tandas, tidur dan melakukan hubungan kelamin.
Kemudian dia bangun semula pada keesokan harinya dan mengulangi perkara yang sama.
Keseluruhan kehidupannya menjadi suatu kitaran yang berulang-ulang: memenuhi keinginan, memuaskan selera, tetapi akhirnya tidak pernah benar-benar berasa puas.
Dia mungkin berasa bosan dengan makanan, bosan dengan pasangannya, menginginkan pasangan yang lain dan sentiasa mencari sesuatu yang baharu.
Segala yang dimilikinya seolah-olah tidak pernah mencukupi.
Dia sentiasa bergerak dan mencari sesuatu, tetapi pada masa yang sama terasa terperangkap dalam dunia kebendaan.
Kehidupan akhirnya kelihatan tidak mempunyai makna. Ia menjadi sesuatu yang absurd, sesuatu yang sukar difahami.
Shaykh kemudian menyentuh keadaan masyarakat Eropah yang menurut pemerhatiannya semakin kehilangan pegangan agama dan mengalami kekosongan rohani.
7. Hubungan Dinamik Seorang Muslim dengan Kehidupan
Sekarang, jika kita kembali melihat kehidupan seorang Muslim, kita akan mendapati bahawa dia juga mempunyai rutin kehidupan yang sama seperti manusia lain kerana dia juga manusia.
Namun, dalam kehidupannya terdapat solat Subuh, Asar, Maghrib dan Isyak.
Terdapat juga solat-solat tambahan ketika menghadapi kesusahan dan kesulitan.
Pada waktu sebelum matahari meninggi, dia boleh mendirikan solat Duha. Pada waktu malam, dia boleh bangun untuk mendekatkan diri kepada Allah, meluahkan isi hatinya dan memohon kekuatan daripada-Nya.
Dengan demikian, seorang Muslim mempunyai hubungan yang dinamik dengan peristiwa-peristiwa kehidupan yang sama yang dialami oleh manusia lain.
Perbezaannya ialah Muslim mempunyai makna dan panduan dalam menghadapi semua itu.
Apabila kesusahan datang, apabila kapal karam atau apabila ribut melanda kehidupannya, dia tidak mudah kehilangan arah kerana dia mempunyai tempat untuk mengadu dan Tuhan untuk diserahkan segala urusan.
Dia mempunyai kepercayaan dan tawakal kepada Allah.
Bukan itu sahaja, seorang Muslim menjalani kehidupan dengan kesedaran bahawa selain alam yang dapat dilihat, terdapat juga alam yang tidak dapat dilihat, iaitu alam ghaib.
Pada permulaan Surah al-Baqarah, Allah berfirman:
الم ذَٰلِكَ الْكِتَابُ لَا رَيْبَ ۛ فِيهِ ۛ هُدًى لِّلْمُتَّقِينَ الَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِالْغَيْبِ
“Alif Lam Mim. Kitab al-Quran ini tidak ada sebarang keraguan padanya; ia menjadi petunjuk bagi orang yang bertakwa, iaitu mereka yang beriman kepada perkara-perkara ghaib.”
(Surah al-Baqarah, 2:1–3)
Orang Islam beriman kepada perkara ghaib.
Malah, dirinya sendiri mempunyai dimensi kehidupan yang tidak dapat dilihat.
Apabila dia tidur, dia bermimpi. Ini merupakan sebahagian daripada pengalaman alam yang tidak dapat dilihat dalam kehidupan dunia.
Namun, terdapat juga alam ghaib yang lebih tinggi, iaitu alam kerohanian.
Mimpi yang benar boleh membawa petunjuk dan pencerahan.
Shaykh kemudiannya menceritakan satu pengalaman tentang seorang pelajar bernama Muhammad Ibrahim yang ketika itu berada di Meknes.
Beliau merupakan seorang murid kepada Shaykh dan akan meninggalkan Meknes untuk pergi ke Casablanca bagi melanjutkan pelajaran.
Beliau berasa bimbang bahawa apabila berada di bandar besar itu, beliau mungkin akan kehilangan Deen, terpengaruh dengan pergaulan yang tidak baik dan meninggalkan segala yang telah diperolehnya melalui persahabatan dengan Shaykh.
Pada pagi sebelum berangkat, beliau menceritakan kepada Shaykh tentang suatu mimpi yang sangat luar biasa.
Katanya:
“Saya bermimpi bahawa saya sedang berdiri di tepi pantai. Kemudian Moulay al-Arbi, iaitu Shaykh kepada Shaykh kami, seorang Shaykh yang agung, memanggil saya. Beliau berada di dalam sebuah perahu.
Moulay al-Arbi berkata kepada saya, ‘Naiklah ke dalam perahu itu. Pergilah, dan dayunglah.’
Saya pun menaiki perahu tersebut, lalu Moulay al-Arbi menolak perahu itu ke tengah air.”
Beliau mengatakan bahawa mimpi tersebut sangat jelas dan meninggalkan kesan yang mendalam dalam dirinya.
Beliau kemudian berkata bahawa beliau perlu pergi mengucapkan selamat tinggal kepada Shaykh.
Apabila beliau bertemu Shaykh Abdulhabib, beliau berkata:
“Saya akan berangkat ke Casablanca. Saya agak bimbang tentang bagaimana saya harus membawa diri di sana.”
Shaykh Ibrahim tersenyum lalu berkata:
“Jadilah seperti keadaan kamu ketika Moulay al-Arbi menolak perahu kamu ke dalam air.”
Inilah dimensi kewujudan yang dimaksudkan, iaitu keyakinan dan kesedaran bahawa seseorang sedang berada di jalan yang benar.
Perkara seperti ini tidak diketahui oleh mereka yang tidak mempunyai hubungan dengan Deen.
Mereka berada dalam kejahilan dan kegelapan, melihat kehidupan sebagai suatu pertentangan antara masa senang dengan masa susah.
Namun, apabila seseorang yang mempunyai ilmu mula memahami hakikat kehidupan, dia akan menyedari bahawa kedua-duanya mempunyai hikmah yang sama.
Seorang tokoh besar dalam kalangan ahli tasawuf di Timur pernah menyatakan bahawa seorang sufi menangis ketika majlis perkahwinan dan tersenyum ketika majlis pengebumian.
Mengapa?
Kerana dia melihat segala peristiwa daripada sudut pandangan yang berbeza, dengan kefahaman yang lebih mendalam.
Oleh itu, kita perlu menyedari bahawa kehidupan seorang Muslim tidak seharusnya dipenuhi kekosongan yang dialami oleh mereka yang tidak mempunyai hubungan dengan Deen.
Apabila kita melihat golongan kuffar, menurut huraian Shaykh, mereka tidak mempunyai fitrah sebagaimana yang dipelihara oleh Islam. Mereka juga tidak mempunyai sikap terhadap kebersihan dan keharmonian dengan alam sebagaimana yang diajarkan oleh Deen kita.
Lebih daripada itu, mereka tidak memahami bagaimana kewujudan ini berfungsi.
Sedangkan kita mengetahui bahawa Allah mentadbir seluruh kewujudan.
Seperti yang disebut oleh Shaykh al-Akbar, Ibn Arabi:
Allah mentadbir alam daripada dalam alam itu sendiri.
Allah mengatur dunia daripada dalam dunia itu sendiri.
Ini bukan gambaran tentang suatu ketuhanan yang hanya muncul untuk campur tangan pada saat-saat tertentu apabila berlaku sesuatu yang menyenangkan atau tidak menyenangkan.
Sebaliknya, Allah telah menetapkan keseluruhan sistem Rabbubiyyah, iaitu sistem pentadbiran dan pemeliharaan-Nya terhadap seluruh alam.
Para ulama menjelaskan bahawa ia melibatkan hubungan yang saling berkait antara seluruh hukum dan aturan kewujudan.
Dengan demikian, alam ini berfungsi melalui rangkaian hukum, aturan dan pola yang sangat luas, semuanya berada di bawah pentadbiran Allah.
8. Manusia sebagai Cermin kepada Cahaya Ilahi: Jalan Ma‘rifah
Para sufi mengetahui dan mengajarkan kepada murid-murid mereka bahawa manusia mempunyai suatu hubungan yang khusus dengan kewujudan, hubungan yang tidak dimiliki oleh makhluk lain dalam pengertian yang sama.
Perkara ini dikaitkan dengan sebuah hadis qudsi yang sering dirujuk oleh Ibn Arabi:
كُنْتُ كَنْزًا مَخْفِيًّا فَأَحْبَبْتُ أَنْ أُعْرَفَ فَخَلَقْتُ الْخَلْقَ لِكَيْ أُعْرَفَ
“Aku ialah khazanah yang tersembunyi. Aku ingin dikenali, lalu Aku menciptakan makhluk supaya Aku dikenali.”
Catatan: Ungkapan ini masyhur dalam tradisi tasawuf, tetapi tidak sabit sebagai hadis sahih daripada Rasulullah ﷺ.
Maksud yang ingin disampaikan ialah manusia mempunyai kedudukan yang istimewa sebagai makhluk yang diberikan keupayaan untuk mengenal Allah.
Manusia diumpamakan sebagai cermin yang memantulkan cahaya.
Apabila seseorang memahami bahawa dirinya ialah cermin yang menerima dan memantulkan cahaya daripada Allah Subhanahu wa Ta‘ala, maka bermulalah perjalanan ilmu dan ma‘rifah.
Inilah manusia yang mengetahui bahawa dirinya diciptakan untuk suatu tujuan yang sangat tinggi, iaitu mengenal Allah Subhanahu wa Ta‘ala.
Ungkapan “Aku ialah khazanah yang tersembunyi dan Aku ingin dikenali” menggambarkan bahawa bagi sesuatu rahsia untuk dizahirkan, perlu ada cermin yang menerima pantulan cahayanya.
Maka, perjalanan menuju ma‘rifatullah bermula apabila manusia mengenali hakikat dirinya sebagai hamba Allah dan memahami tujuan penciptaannya.
9. Kedudukan Tinggi Umat Islam dan Kemuliaan Ibadah Haji
Semua ini meletakkan umat Islam pada suatu kedudukan yang tinggi.
Tidak ada amalan dalam agama lain yang menyamai ibadah Haji sebagaimana yang ditetapkan oleh Allah dalam Islam.
Tidak ada yang menyamai Baitullah, iaitu Rumah Allah.
Tidak ada yang menyamai Hajar al-Aswad.
Tidak ada yang menyamai tawaf mengelilingi Kaabah dan sa‘i antara Safa dengan Marwah.
Kesemua ini merupakan rangkaian ibadah yang tersusun dan mendalam, yang membawa manusia melalui suatu perjalanan kerohanian yang besar.
Dalam ibadah Haji, terdapat suatu hakikat yang sangat penting:
الحَجُّ عَرَفَةُ
“Haji itu ialah Arafah.”
Arafah berasal daripada kata ‘arafa, yang membawa pengertian mengenal atau mengetahui.
Dalam penghuraian kerohanian Shaykh, Haji mempunyai hubungan yang sangat mendalam dengan pengenalan diri dan pengenalan kepada Allah.
Haji bukan sekadar segala amalan yang dilakukan sepanjang perjalanan tersebut. Kemuncak Haji ialah seseorang itu mesti berada di Arafah, walaupun hanya untuk seketika.
Itulah hakikat Haji.
Pada ketika itu, manusia berdiri bersendirian di hadapan Allah dengan mengenakan dua helai pakaian ihram yang mengingatkannya kepada kain kafan.
Di Arafah, manusia berdiri tanpa kemegahan dunia, tanpa pangkat dan tanpa kedudukan.
Yang ada hanyalah seorang hamba di hadapan Tuhannya.
Jutaan umat Islam daripada pelbagai bangsa dan latar belakang datang menunaikan Haji dan berdiri di Arafah.
Dengan memenuhi perintah Allah ini, mereka memperoleh pengalaman kerohanian, rahsia dan cahaya yang akan dibawa bersama sepanjang kehidupan mereka.
Inilah perkara yang perlu kita fahami:
Kita ialah umat yang mengetahui bagaimana kewujudan ini bermula dan ke manakah akhirnya perjalanan kita.
Kita datang daripada Allah dan kita akan kembali kepada Allah.
10. Rijalullah: Manusia yang Mengenal Allah
Daripada kefahaman ini, akan lahir suatu keadaan yang berlaku secara semula jadi dalam kalangan umat Islam.
Terdapat manusia yang mencapai suatu tahap kematangan jiwa, kedalaman rohani dan ketenangan dalam diri.
Dalam bahasa Sepanyol, Shaykh menggunakan perkataan hondo, yang membawa maksud kedalaman.
Ini ialah suatu kedalaman dalam kewujudan dan keperibadian manusia.
Pada zaman ini, ramai manusia hidup dalam keadaan terlalu ringan, leka dan tidak mempunyai kedalaman jiwa seperti yang sepatutnya.
Namun, seorang Muslim memperoleh kedalaman tersebut melalui pertambahan ilmu dan penghayatan Deen.
Akhirnya, dia menjadi seorang manusia dengan sifat dan kedudukan yang berbeza.
Dalam bahasa Arab, golongan ini disebut:
رِجَالُ اللهِ
Rijalullah — Para Lelaki Allah.
Mereka ialah manusia yang benar-benar memahami bahawa mereka datang daripada Allah dan akan kembali kepada Allah.
Itulah perjalanan kehidupan mereka.
Kehidupan mereka bukan sekadar suatu projek duniawi yang dirancang oleh manusia.
Sebaliknya, ia merupakan suatu perjalanan yang mempunyai tujuan Ilahi, suatu pertemuan yang telah ditetapkan oleh Allah, iaitu pertemuan antara seorang hamba dengan Tuhannya.
Kata-kata terakhir Rasulullah ﷺ menggambarkan kesempurnaan perjalanan ini.
Baginda menyebut:
اللَّهُمَّ فِي الرَّفِيقِ الْأَعْلَى
“Ya Allah, bersama Teman Yang Maha Tinggi.”
Ungkapan ini merujuk kepada kerinduan Rasulullah ﷺ untuk kembali kepada Allah dan berada bersama golongan yang mendapat kedudukan tertinggi di sisi-Nya.
Inilah kemuliaan dan kesempurnaan seorang Muslim: menjalani kehidupan dengan kesedaran bahawa dirinya berasal daripada Allah, hidup untuk beribadah kepada-Nya dan akhirnya akan kembali kepada-Nya.
Al-Fatihah.
Masya-Allah. Semoga Allah mengurniakan kepada Shaykh Abdalqadir as-Sufi رحمه الله kedudukan yang tinggi dan menempatkan beliau dalam kalangan penghuni Jannatul Firdaus.
Professor Dr. Zuhaimy Ismail
Catatan ilmiah untuk pengajian
Pengajaran utama tulisan ini: Deen bukan sekadar identiti atau pengakuan bahawa kita seorang Muslim. Deen ialah suatu cara hidup yang menghubungkan manusia dengan fitrah, ibadah, alam, ilmu, adab dan akhirnya ma‘rifatullah. Tujuan perjalanan ini ialah supaya manusia mengenal Allah, mengabdikan diri kepada-Nya dan kembali kepada-Nya dalam keadaan diredai.
